Het valt te begrijpen dat wanneer een docent een vervelende ervaring heeft met een ouder, een lastig gesprek, misschien wel onheus bejegend wordt, dat deze ervaring nog lang nagonst. Maar een professional zou toch nooit in zijn eigen mentale valkuilen mogen stappen.

Michael Winterhoff heeft wel een aardige uiteenzetting over die ‘prinsesjesbehandeling’. Hij stelt eigenlijk dat gedragsproblemen in feite relatieproblemen zijn. Relatieproblemen tussen kind en volwassene.
Hierin ziet hij drie stadia. In het eerste stadium beschouwt de volwassene (de ouder) het kind als een spiegel, in gedrag in zijn. In de stadia daarna wordt dit dieper en ‘enger’ om te eindigen in het stadium van symbiose, het kind is gelijk de ouder.

Dit zou kunnen verklaren waarom ouders soms heel fel en agressief kunnen reageren, kritiek op het kind is kritiek op de ouder zelf, een persoonlijke aanval.

In feite zou je dus als onderwijsprofessional dit moeten kunnen achterhalen. In hoeverre is er sprake van een goede, gezonde relatie tussen kind en ouder, als vertrekpunt in de communicatie. Hierin meenemend in welke mate de relatie leraar-kind geen belemmeringen ondervindt van (mentale) vooroordelen.

Luisteren dus, oordeelvrij luisteren.

Hans van den Berg

Na inlezen van de EDEXML kunt u met 1 druk op de knop ontbrekende groepen, leerkrachten en leerlingen aanmaken. Met hetzelfde gemak verwijdert u degenen die juist verwijderd moeten worden. Natuurlijk worden ook groepswijzigingen van leerkrachten en leerlingen gedetecteerd en toegepast.

Dotcomschool, ESIS en Parnassys vragen geen exclusiviteit voor de koppelingen en stellen deze ter beschikking aan alle ouderportalen. Schoudercom.nl is met allen in overleg om steeds verdere verbeteringen door te voeren. Daarbij kunt u denken aan het tonen van de rapportcijfers of terugsturen van door ouders bijgewerkte informatie naar de leerling-administratie. Begin volgend jaar hierover meer!

We hebben afgeleerd om goed naar elkaar te luisteren, oprecht geïnteresseerd te zijn in elkaar en in elkaar’s doelen, om dóór te vragen naar wat iemand beweegt en hoe hij/zij het werk, de problemen en de kansen ziet, kortom te willen weten wat iemand zelf beleeft en wil bereiken.

Het zou in de wereld, denk ik, beter gaan als we weer leren luisteren naar elkaar.

Ik heb Van Dale er maar eens bijgehaald en die geeft de volgende definitie van luisteren:

1 oplettend naar iets horen met de bedoeling om het gesprokene te verstaan

2 (met naar) aandacht schenken aan: naar iets niet willen ~

3 (met naar) gehoorzamen: het schip luistert naar het roer || dat luistert nauw vereist precisie

Luisteren is dus vooral het oplettend naar iets horen met de bedoeling om het gesprokene te verstaan. We moeten de ander dus ook willen begrijpen. Dat vergt in elk geval een kwetsbare, open en transparante opstelling.

Luisteren heb ik zelf met name ook geleerd als in mijn tijd als vrijwilliger voor de telefonische hulpdienst Sensoor (www.sensoor.nl; 0900-0767; beetje reclame voor deze super organisatie mag hier wel). Deze organisatie heeft ongewild en ongedacht, direct en indirect meegewerkt aan mijn vorming. Ik heb daar geleerd wat het is om écht te luisteren, om alle mensen die bellen serieus te nemen, weg te blijven bij vooroordelen, hun het tempo te laten bepalen en figuurlijk naast hen te gaan staan. Ik heb ook geleerd dat het voor de bellers meestal voldoende is als je er gewoon bent, ze vragen niet om advies, willen zich alleen gehoord voelen. En dat, zo is mij ook gebleken, is vaak ook het probleem in de ‘normale’ wereld. We hebben geen tijd, willen o zo graag onze eigen mening uiten, menen dat ons advies nodig is, gevraagd of ongevraagd. Ik denk dat we terug moeten naar gewoon luisteren naar elkaar, echte interesse tonen, aandacht voor elkaar hebben. Dat zou veel problemen in de wereld kunnen helpen oplossen. Communicatie is vooral goed luisteren.

En, o ja, bel gerust zelf eens met Sensoor; daar word je gehoord!

Er was een discussie met een kind. De kernvraag was wat dit kind dacht nodig te hebben om aan het leren te gaan. Kernantwoord is natuurlijk dat je niet niet kan leren. Leren doe je altijd. Het ging hier echter om “school-leren”. School-leren is een hele andere vorm van leren dan het gewone alledaagse leren.

Dit kind, groep 8, wist mij te vertellen dat hij begon te leren als juf een belletje had gerinkeld. Juf rinkelde een belletje ten teken dat iedereen moest opletten. Wat iedereen dus ook netjes deed. Opletten en vervolgens doen wat er gezegd wordt. Hij dacht mijn vraag afdoende beantwoord te hebben.

“Gaat juf volgend jaar ook mee naar de middelbare school?”
“Hoezo?”
“Nou, om iedere keer wanneer jij op moet letten haar belletje te laten rinkelen.” Het kind leek mijn punt te gaan vatten. “Of moeten je ouders zorgen voor een doos vol belletjes voor iedereen in jouw omgeving die vindt dat je op moet letten? Dat ze dan een belletje kunnen krijgen dat ze kunnen laten rinkelen als ze willen dat jij oplet?” Het kind glimlachte. Kinderen snappen doorgaans snel wat ik bedoel.

Dit kind was geconditioneerd op een wijze waar Skinner en Pavlov een puntje aan kunnen zuigen. De volgende stap is dat dit kind niets doet als er geen belletje heeft geklonken. Of bij een belletje ineens gaat opletten, terwijl er niets op te letten valt.

Of dat wenselijk is laat zich raden. Zouden we als maatschappij er niet beter aan doen om kinderen op te laten groeien tot zelfstandig kiezende wezens? En hoe passen daar methodes als een belletje in? Of vingers-opsteken? En voor wie zijn die methodes eigenlijk wenselijk? Voor de juf? De lesmethode? Het kind?

We willen zelfstandig denkende kinderen die op een verantwoorde wijze keuzes kunnen maken en we staan toe dat schoolkinderen in school-leren geconditioneerd worden door belletjes, regels en vingers. Zou het niet beter zijn als we de lessen van Skinner gebruiken om ons volwassen begeleidingsgedrag aan te passen? Dé les van Skinner is immers dat succesvol gedrag zich zal herhalen. De vraag is nu wat succesvol gedrag is: gehoorzaamheid of zelfdenkendheid?

Ik wil graag vingers zien voor het goede antwoord.

Als je er echter vanuit gaat dat een ouderportaal zowel voor de school als voor de ouders toegevoegde waarde biedt, is het laten meebetalen door de ouders wellicht een optie. Het plaatje zou er dan als volgt uit kunnen zien:

• Directe besparing op kopieerkosten (~1/3e van licentieprijs). Als een school nog veel op papier verspreidt kunnen de kopieerkosten enkele honderden euro’s per jaar bedragen.
• Per leerling € 2,– per jaar extra ouderbijdrage vragen (~2/3e van licentieprijs).

Deze componenten samen kunnen een ouderportaal bekostigen, zonder dat er extra budget nodig is. Voor veel ouders zal een bedrag van  € 2,– geen probleem vormen indien daar online mogelijkheden voor ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie tegenover staan.

Natuurlijk zijn er nogal wat verschillen in budgettering en gaat bovenstaande niet voor elke school op. Wilt u meer weten over de kosten en baten van schoudercom.nl, bekijk dan het overzicht van andere kostenbesparingen, en niet te onderschatten tijdsbesparingen.

Onderstaand overzicht is zeker niet uitputtend. Heeft u een suggestie om toe te voegen, laat het even weten via de Comments.

Agenda ouderbetrokkenheid 2013

• 14 januari: Samen de schouders eronder (MinOCW)
• 6 en 20 maart,17 april en 15 mei: Ouderbetrokkenheid en bevordering leerprestaties (Expertisecentrum ITS)
• 13 en 27 maart: Themasessies Ouderbetrokkenheid (itslearning)
• 20 maart, 3 en 24 april, 8 en 22 mei, 19 en 26 juni: Webinar Ouderbetrokkenheid (itslearning)
• 10 april en 15 mei: Leerlingen en ouders betrekken bij het onderwijs (itslearning)
• 9 september 2013: Nationaal Congres Ouderbetrokkenheid 2013 (CPS)
• 6 november: 9e Jaarcongres Bede School 2013 (Sardes)

Websites

• facebook.com/oudersenschoolsamen. Facebook pagina ‘Ouders en School Samen’. Ouders en school hebben hetzelfde doel: kinderen begeleiden in hun ontwikkeling. Ze kunnen elkaar hierbij helpen. Hier kun je voorbeelden vinden hoe je deze samenwerking invulling kan geven.
• www.sllo.nl. Stichting LLO (Leraar Leerling Ouders) is een platform waar de leerling, de leraar en de ouders vanuit een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid samenwerken.
• www.lobo.nl. website van de Landelijke Oudervereniging Bijzonder Onderwijs op algemene grondslag (LOBO). De LOBO behartigt richting school en overheid de belangen van ouders met kinderen in het basis-, speciaal en voortgezet onderwijs door ondersteuning, informatievoorziening, scholing en advisering.
• www.ru.nl/its/expertisecentrum/expertisecentrum. Binnen het Expertisecentrum Ouders, school en buurt houden medewerkers zich bezig met onderzoek en advisering over innovatieve ontwikkelingen op het terrein van de relatie ouders, onderwijs en opvang.
• www.ouderbetrokkenheid.nl. Deze website is in het leven geroepen om expertise, tips en good practices op het gebied van ouderbetrokkenheid en -participatie uit te wisselen.
• www.5010.nl. website van 5010, de advies- en informatiedienst voor ouders met schoolgaande kinderen. Ouders en medezeggenschapsraden kunnen hun vragen m.b.t. het basis-, voortgezet en speciaal onderwijs stellen via deze website of gratis via de telefoon.
• MinOCW site van Ouders en school samen. Voor de ontwikkeling van kinderen is goed partnerschap tussen de school en de ouders (ouderbetrokkenheid) belangrijk. De minister van OCW roept scholen en ouders op met elkaar in gesprek te gaan.
• www.oudersbijdeles.nl. Een site over ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie op school, met voorbeelden uit de schoolpraktijk.
• www.forum.nl/paoo. Met het project PAOO ondersteunt en versterkt FORUM, Instituut voor Multiculturele Vraagstukken, de ouderbetrokkenheid op basisscholen met minimaal 25% gewichtenleerlingen.
• www.leraar24.nl. Diverse artikelen en video’s over ouderbetrokkenheid.
• www.oudersenonderwijstwente.nl. Het belangrijkste doel van Ouders & Onderwijs Twente is het stimuleren, ondersteunen en initiëren van vormen van pedagogisch partnerschap.
• www.netwerkouderinitiatieven.nl. Deze website is van en voor ouders die zich hard maken voor onderwijs op maat en voor al diegenen die de betrokkenheid van ouders bij dit onderwerp nastreven.
• www.actiefouderschap.nl. De Stichting Actief Ouderschap stelt zich ten doel om de kloof tussen school en thuis te dichten. Kinderen doen het beter als de ouders betrokken zijn.
• http://www.onderwijsconsument.nl. OCO zorgt voor informatie voor ouders en leerlingen. OCO ondersteunt ouders en leerlingen bij alles wat zij als con­sument kunnen en willen ondernemen.

Publicaties

• Factsheet Onderzoek Ouderbetrokkenheid in het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het mbo, 2013, SCP
• Ieder kind heeft recht op een goede relatie tussen school en ouders!, 2011, Peter de Vries, blog op Kennispodium.org
• Professioneel communiceren met ouders, 2011, Tonnis Bolks, Boom Lemma uitgevers
• Handboek ouders in de school, 2010, Peter de Vries, CPS
• Ouderbetrokkenheid in het onderwijs, 2010, Adri Menheere & Edith Hooge, Kenniscentrum Onderwijs en Opvoeding van de Hogeschool van Amsterdam
• Ouders en school – Ouderbetrokkenheid en ouderparticipatie in de praktijk, 2009, redactie dr. Frederik Smit, Sdu Uitgevers
• Meer betrokken ouders, 2009, H. van der Molen, OUDERS & COO
• Monitor ouderbetrokkenheid in het funderend onderwijs – Eerste meting onder scholen en ouders, 2009, K. Kans, J. Lubberman en A.L. van der Vegt, ECORYS
• Betrokkenheid van ouders bij de school, 2011, de brief van minister van OCW Marja van Bijsterveldt-Vliegenthart

Subsidies

• Actieve ouders van voorschool tot mbo. Subsidies voor projecten die de ouderbetrokkenheid op Haagse scholen proberen te vergroten.
• Taal en Ouderbetrokkenheid. Documenten en formats voor aanvraag en verantwoording subsidie Taal en Ouderbetrokkenheid voor het schooljaar 2011-2012 en 2012-2013.
• Fonds 1818. Activiteiten die Fonds 1818 ondersteunt moeten een toegevoegde waarde hebben op het bestaande schoolgebeuren (regio ~Zuid-Holland).
• Veel gemeenten hebben subsidies voor integratieactiviteiten, waartoe vaak ook ouderbetrokkenheidprojecten worden gerekend.

Twitteraars

Twitteraars die veel over ouderbetrokkenheid twitteren:

Er zijn echter andere scenario’s denkbaar, afhankelijk van hoe we in de toekomst omgaan met de diverse communicatiekanalen. Een van de huidige trends bijvoorbeeld is dat de sociale media veel gebruikt worden voor het ‘zenden’. Laten zien wat je kan, wat je weet, wat er gebeurt etc. ter promotie van jezelf, van je bedrijf, je stichting of je school. Leuk als er een antwoord op komt van een volger, maar het is geen vereiste.

Maar wat als je echt met iemand, of een groep personen,  wilt communiceren? Met andere woorden, je wilt zeker weten dat je doelgroep het leest, en sterker nog, je verwacht een antwoord (bijvoorbeeld school-ouder communicatie). Wat doe je dan? Iets als Twitter is dan minder geschikt, zoals iedereen die een aantal honderd personen volgt zal beamen. Lang niet alle tweets worden nog gezien, het zijn er simpelweg teveel. Een forum is alleen geschikt als je hele doelgroep daarop actief is. De meeste mensen zullen daarom de telefoon pakken of een e-mail sturen.

Het is dus niet onwaarschijnlijk dat e-mail juist steeds belangrijker zal worden. De sociale media gebruik je voor het zenden en om vragen te stellen, er reageert meestal wel iemand op een hashtag. Wil je echt communiceren met bepaalde personen, zekerheid hebben over het bereiken van je boodschap en er reacties op ontvangen, dan ga je voor de e-mail.

E-mail wordt hier overigens bedoeld in de breedste zin van het woord, dus ook de direct messaging mogelijkheden van veel sociale media valt hieronder. Deze laatste categorie is immers een vorm van e-mail, zij het een bijzonder kreupele want in het algemeen met veel beperktere zoek- en zendmogelijkheden.

Het Monsterpakket of de Best of Breed?

Automatisering in een marktsector start altijd op deelgebieden, zoals financiëen, administratie,  relatiebeheer, inhoudelijk, etc. Kleine spelers worden groot en gaan meer deelgebieden aanbieden totdat er uiteindelijk een scala van aanbieders ontstaat met de volgende uitersten:

• Er zijn een aantal ‘monsterpakketten’ van zeer grote spelers, oftewel alleskunners. Voor bijna elk denkbaar deelgebied bieden zij een module.
• Op elk deelgebied zijn er ook specialisten – kleinere spelers die focussen op een deelgebied en daar een zo mooi mogelijke oplossing voor bieden. Deze worden de ‘best of breed’ genoemd, zijn meestal innovatief en zijn voor klanten binnen een deelgebied de beste keus.

Beide oplossingen hebben voor- en nadelen. Het monsterpakket heeft als grote voordeel dat het een geïntegreerd pakket is – informatie hoeft maar eenmalig te worden ingevoerd en is vervolgens in alle deelgebieden beschikbaar. Een voordeel dat overigens vaak overschat wordt als deelgebieden door opkoping van kleinere bedrijven worden veroverd. De voorgenomen ‘totale integratie’ is namelijk niet altijd een succes. Het nadeel van een monsterpakket is dat het op deelgebieden vaak suboptimaal werkt, minder goed dan de specialistische best-of-breed pakketten. Ook is het moeilijker om ’van een pakket af te komen’ – migreren naar een andere oplossing is een grote opgave omdat het zoveel deelgebieden raakt.

Ga je voor de best of breed, dan heb je het voordeel en vrijheid om op elk deelgebied de best mogelijke oplossing te kunnen kiezen. Als de afzonderlijke pakketten echter niet goed met elkaar praten heb je wel een groot probleem: dubbele invoer, dubbeling van data, inconsistenties, tijdsverlies etc. Wel kun je relatief makkelijk een pakket vervangen zonder direct op alle deelgebieden te moeten vernieuwen.

De uiteindelijke keuze hangt af van de afweging van bovengenoemde voor- en nadelen die voor verschillende sectoren heel anders kan zijn door een verschillende volwassenheid van het aanbod. Ook speelt de persoonlijke voorkeur van de beslissers nogal eens een rol: sommige hebben (door ervaringen uit het verleden) een voorkeur voor monsterpakketten of juist voor best-of-breed oplossingen en zijn dan bereid sommige nadelen door de vingers te zien.

Bovenstaande is vooral ontleend aan het bedrijfsleven. In het onderwijs zie je langzaam een soortgelijke keuzestrijd ontstaan. Er zijn afzonderlijke pakketten voor  leerlingenadministratie (leerlingvolgsystemen), methode-gebonden leeromgevingen, rapportensoftware, invallerspool, websitebeheer, nieuwsbriefverzending etc. Echte “monsterpakketten”, “alleskunners” zijn er nog niet hoewel sommige pakketten al wel “breed” te noemen zijn. Belangrijker echter is dat de integratiemogelijkheden van de afzonderlijke pakketten nog vrijwel afwezig zijn. Zo beschreef Marcel Kesselring in zijn blog Hoe verspillen leerkrachten hun kostbare tijd? het massale tijdsverlies bij leerkrachten tijdens het doubleren van de leerresultaten tussen methode-gebonden leeromgevingen en leerlingvolgsystemen. En na zijn bezoek aan de NOT blogde Michel Boer in Dagje NOT 2011 zijn onvrede met de huidige ICT versnippering in het onderwijs, daarbij terecht de achterstand ten opzichte van het bedrijfsleven opmerkend.

Hoogste tijd dus voor onderwijs-gerelateerde ICT om de kloof te gaan dichten. Sommige van de huidige pakketten zullen doorgroeien tot alleskunners. De taak voor de specialistische best-of-breed software is de samenwerking opzoeken en gezamenlijk het onderwijs een mooie drempelloze gebruikerservaring te geven.    

Wat kost het en wat levert het op?

De andere vergelijking tussen het bedrijfsleven en het onderwijs die ik wil maken is het aanschafproces van software. Ook hier viel mij weer, naast overeenkomsten, een belangrijk verschil op. In het bedrijfsleven staat de kosten-baten analyse centraal. Je kijkt niet alleen naar wat het kost maar ook naar wat het oplevert. Dit laatste is niet altijd even eenvoudig en nauwkeurig te doen, maar ook een (kwalitatieve) schatting van de baten kan al veel informatie opleveren. Gebaseerd op de kosten-baten analyse wordt dan uiteindelijk de beslissing genomen om de software wel of niet aan te schaffen.

Hoewel bovengenoemde analyse  ook in het onderwijs wordt toegepast viel het mij tijdens de NOT op dat regelmatig de kosten centraal werden gezet, in plaats van de kosten-baten analyse. Zonder de voordelen van de oplossing te overwegen werd direct ingezoomd op de kosten. En bij krimpende budgetten is er dan maar 1 conclusie mogelijk. Ook in dit opzicht is nog wel een kloof te dichten. Niet in de laatste plaats omdat de baten groter kunnen zijn dan de kosten.

Enkele zaken die ik genoteerd heb voor volgende releases:

• Het zou mooi zijn als je er ook een communicatieschrift voor een kind in zou kunnen bijhouden, zoals bijvoorbeeld in het Speciaal Onderwijs wordt gebruikt.
• Automatisch doorgeven van bijvoorbeeld afwezigheidsmeldingen aan systemen als Parnassys, ESIS en DotComSchool (hangt af van medewerking van leveranciers van deze systemen)
• Voor VO is SMS mogelijkheid een graag geziene mogelijkheid (stond al in de planning).

Al met al een geslaagde en leerzame dag! Wellicht nog tot ziens op de NOT!

schoudercom.nl, hal 7, F028

Toen ik vorig schooljaar enkele leerkrachten en directieleden vroeg naar het plannen van 10-minuten gesprekken kwam het volgende antwoord vaak terug:

“Het kost enorm veel tijd: ouders naar tijdsvoorkeur vragen, antwoorden verzamelen, ermee rekening houden tijdens inplannen, ook rekening houden met broertjes/zusjes enz. enz.”

Iedereen die wel eens een schema heeft moeten maken kan zich deze kopzorgen voorstellen bij het inplannen van 10-minuten gesprekken voor een hele school. Als het tenminste handmatig moet gebeuren. Ter voorbereiding voor de huidige uitbreiding van schoudercom.nl had ik ook gevraagd naar de eisen waaraan een online planningsysteem zou moeten voldoen. Dit waren de voornaamste punten die genoemd werden:

• Liever geen intekenlijstje. Je moet dan nog steeds ouders achter de broek aan zitten en het geeft te weinig controle om bijvoorbeeld:
  • een langere gespreksduur te plannen voor bepaalde ouders;
  • zelf ouders aan het begin of juist aan het einde van de avond te plaatsen.
• Bij meerdere kinderen in 1 groep de gesprekken direct achter elkaar plannen; bij meerdere kinderen in meerdere groepen looptijd inplannen.
• Leerkrachten moeten de mogelijkheid hebben het schema voor hun groep aan te passen, zoals bijvoorbeeld later beginnen, vroeger eindigen, geen pauze, pauze op ander tijdstip, leerling niet meenemen in planning omdat het gesprek apart gepland wordt etc.

Zelf had ik ook een aantal eisen gedefinieerd:

• Het plannen moet niet veel tijd kosten (voor een geoefende gebruiker een minuut of 10).
• De tijdsvoorkeuren van ouders moeten automatisch verzameld en meegenomen worden als randvoorwaarden voor de planning.

Het bovenstaande heeft geresulteerd in de nieuwe module ‘Gesprekkenronde’. Elke leerkracht, directielid of administratie kan daarmee een gesprekkenronde starten voor de eigen groep, voor meerdere groepen of voor de hele school. Het planningsproces bestaat uit 4 stappen, waarbij op sommige momenten de leerkrachten en/of ouders om input gevraagd kan worden. In de laatste stap worden de uitnodigingen verstuurd zodat de gesprekken bij de ouders en leerkrachten op de agenda verschijnen, en de ouders het tijdstip kunnen bevestigen. De overhead van dit alles? 10 minuten.

De nieuwe module is opgenomen in de basisfunctionaliteit van schoudercom.nl. Een uitgebreide uitleg is te vinden in de gebruikershandleiding van schoudercom.nl onder het kopje Gesprekkenronde.